روانشناسی
چکیده
روان شناسی
بحث بسیار گسترده و پیچیده این است که نمی توان همه را یادآور شد و به یک باره درباره آن سخن گفت و تنها چیزی که می شود بسیار برگزیده و کلی که شامل همۀ آنها شد این است که روان شناسی یعنی مروری بر و تحقیق دربارۀ شناختی صاحب شده ایم.
ما انسانها گاهی با مواردی یا مسألی روبرو می شویم که مجهول است و از محدودۀ دانش و اطلاع که اغلب مردم دارند خارج و فراتر است انسان موجودی کمال جو و تعالی گر است و می پسندد از آنچه که برایش مجهول است و معما سر در آورده و مشروع همۀ معضلات باشد اما این امر امکان پذیر نمی شود مگر اینکه به دانش روان شناسی رو شود.
گاهی با انسان هایی روبرو می شویم که به آنها در جامعه فالگیر ، جن گیر، گنج یاب و … نقل می کنند. آیا تاالآن فکر کرده اید به چه دلیل برخی از مردم جذب آنها می شوند چه دلیلی می تواند داشته باشد.
غیر از مسئله روان شناسی که معمولاً به آن نمی پردازند و شاید به حافظه آنها نرسد که از طریق روان شناسی آنها را مسحور خود کرده اند.
وقتی غزل حافظ می خوانیم و آینده بینی می گیریم وقتی به ماجراهای ماورای طبیعت و غیره …. علاقه مند می شویم. تنها و تنها بخاطر روان شناسی این مسائل است که ما غافلیم و شاید دانش روان شناسی هنوز برای قشری از افراد جامعه ناشناخته است.
روان شناسی به مروری بر حالات روحی و روحی و اعمال ظاهر هر فرد نقل می شود.
چنانچه با زندانیان، خلافکاران، بزهکاران و حتی بانوان و دخترها که راه خلاف کشیده شده اند بنشینیم و صحبت بکنیم تنها از طریق روان شناسی است که آنها صحبت می کنند و حتی یک حرف آنها دروغ قادر نمی باشد باشد.
بستگان هایی که معضلات زیادی و نبود داشتن تفاهم زندگی آنها را در کام از بین رفتن می کنند تنها با دانش روان شناسی می توان از انحدام این مشکل پیشگیری و آن را نو سازی و کامل کرد.
روان شناسی متأسفانه هنوز برای بسیار از افراد جامعه غریب است و اکثراً فکر می کنند و هرکس مشکل روحی دارد یا دیوانه شده است باید به روان شناس مراجعه کند و چنانچه به آنها بگوئیم به روان شناس مراجعه کند. حاشا بیحرمتی بزرگی شده است که متأسفانه ضربۀ این ندانم کاری را در آینده ی نزدیک خورده و پس از اینکه راهی دراز را با معضلات می کردند مجدداً بر می گردند. سرجای اوّل که نقل کردیم به یک روان شناس مراجعه کند و او عاجزانه می خواهد که راهنمایی شود و باید بیشتر از این دربارۀ این مسئله بحث و مکالمه شود. زیرا دانش روان شناسی یعنی دانش زندگی، دانش خوشبختی، دانش راحت و بی دغدغه زیستن دانش مروری بر مسائل و حل کردن آنها در کمال آسایش و دانش به آن چنانچه روان شناسی به زندگی تک تک افراد جامعه راه پیدا بکند دیگر خودکشی، اعدام، فرار و… در جامعه ریشه کن می شود.
کلید عبارت
وارسی روح و روان، داوری رفتار، مکتب، تئوری، ? دست یابی به جواب چراها?
روان شناسی ترجمۀ Paychology است این عبارت مشتق از دو عبارت یونانی و به معنی دانش روح یا دانش نفس است.
ارسطو روح یا نفس را جوهر مجّرد ( غیر مادی) می دانست و معتقد بود که روح در عمل و فعالیت محتاج به بدن است در دانش النفس مجرد بودن روح- رابطه روح با بدن قوای روح وجدانی روح از بدن و اینکه با نابود شدن بدن روح بحیات خود دنبال خواهد کرد و امورری نظیر اینها مورد مطالعه واقع می شد.
تحقیقات روان شناسی جنبۀ فلسفی داشت یعنی آراء و عقاید محققان بیشتر بر نظر شخصی آنها مبتنی بود تا به علل و مدارک عینی و حقیقی عقاید محققان درباره امور روحی کمتر مورد وارسی و آزمایش واقع می شد.
مقدار های دقیق و با ارزشی برای افکار و نظریات مختلف مورد توجه نبود مطالعات روحی محدود بود و اغلب رابطه به جنبۀ سنجیده شخصیت انسان داشت و جنبه های اجتماعی و احساسی و اندامی و رابطه آنها با هم کمتر مورد بحث واقع می شد. پس از جدا شدن روانشناسی از فلسفه و اجرای روش علمی در روانشناسی از فلسفه و اجرای روش علمی در روان شناسی بحث دربارۀ ماهیت روان از روانشناسی کنار زده شد و روان شناسان با اتکاء بینش فلسفی و علمی خود یکی از دو فرض را قبول نموده اند . برخی برای روح یا روان وجود خاصی قائل شده اند.
بی اینکه درباره ماهیت آن با هم بحث کنند به وارسی اعمال روحی توجه کردند دستۀ دیگری برای روح یا روان وجود مستقلی قائل نشدند بلک آن را عمل و نتیجۀ فعالیتهای مکانیکی یا مکانیزه مغز دانستند. روح را همان اعمال و حالات روحی فرض کردند و به وارسی ایت حالات توجه کردند.
مفهوم روان شناسی
روان شناسی: یعنی مروری بر روان یا حافظه و به بیانی آشنا تر روان شناسی را دانش مطالعۀ رفتار نقل می کنند.
این دانش اختلالهایی را که در رفتار شکل می گیرید مطالعه می کند.
اختلالهای رفتاری یا مریضی های روحی یعنی بی نظمی های که در رفتار ایده می شود.
در روان شناسی بیمار روحی به کسی نقل می شود. که هدف اجتماع پسند ندارد و فعالیت های او جزء فعالیت هایی که اجتماع پسند باشد نیست.
و به طور کلی فردی است که از زندگی خود رضایت ندارد . بیمار روحی از نظر یک روان شناس کسی است که در مجادله با تعارضهای درونی و معضلات زندگی راه نا مناسب برمی گزیند.اما چنانچه فعالیتهای اجتماع پسند داشته باشد به فعالیتهای خود علاقه نمایان کند و در مجموع از زندگی خود راضی باشد از نظر روحی سلامت تلقی خواهد شد.
تعیین سرحد بیماری و تندرستی عملاً غیر امکان دارد. یعنی می توان گفت هر فردی کم و بیش سلامت یا کم و بیش بیمار است.
و اما منفعت ی روان شناسی
منفعت ی روان شناسی
این دانش در شناختن رفتار خود و دیگران و وارسی علل و اسباب رفتار بنا بر شروط معینی که سبب بروز رفتار خاصی می شوند نقش به سزائی دارد.
فهم اثر عوامل ارثی و عوامل راجع به محیط جغرافیایی و اجتماعی و فرهنگی در رفتار به ما یاری می کند.
تحقیقات روان شناسی بسیاری از پندارهای بی اساس را درباره ی افراد و نوع داوری ما درباره افراد عوض می کند.
بحث روان شناسی رفتار و جنبه های مختلف آن و رابطه آن با دیگر جنبه ها است .
عناصر روان شناسی یا مسائلی که در روان شناسی دربارۀ آن بحث می شود.
طبیعت و یا ماهیت انواع افکار و احساسات راهی که این افکار و احساسات با عمل مغز یا سیستم عصبی رابطه می یابند قوانینی که بر رفتار آنها و حالات اندامی و اعمال راجع به آنها حاکم می باشد.
روان شناسی از راههای مختلفی انجام می شود. از جمله:
روان شناسی از راههای مختلف انجام می شود.
۱- روش مشاهدۀ طبیعی
۲- روش آزمایش
۳- روش بالینی کلینیکی
۴- روش آزمون
۵- روش روان کاوی
در روش مشاهدۀ طبیعی موجود زنده را در شروط معمولی و طبیعی زندگی می خوانند و دخل و تصرفی در آن ایجاد نمی کنند. در روش آزمایش روان شناس قادر نمی باشد به طور مستقیم به علل رفتار پی ببرد بلکه برای او موقعیتی را ایجاد کند تا فرد مورد نظر در آن موقعیت جا بدارد سپس به رفتار و حالات و واکنش های آن شخص قادر می باشند او را توصیف کرده و روان شناسی کنند. روش بالینی ? یعنی کاربرد روش مشاهده به شیوۀ کاملاً ناب که به مطالعۀ رفتار شخص مورد نظر توجه می کند که جدا از دو راهکاری است که قبلاً نام بردم.
روش آزمون هدف از این دانش ، اندازه گیری پدیده های مورد نظر و جنبۀ کمی دادن به آنهاست. وقتی پدیده ها با اعداد نمایان می شود به سادگی می توان آنها را طبقه بندی کرد و قوانینی دربارۀ آنها بدست آورد.
روش روان کاوی: این روش بالینی نزدیک است به بیانی دیگر روان کاوی در موقعیت بالینی به کار گرفته می شود. روان کاو روی این مورد تکیه می شود که پدیده های آگاه تنها بخشی بسیار کوچک از مجموعۀ روان را تشکیل می دهد.
همانطور که وقتی یک قطعه یخ روی آب شناور می شود. تنها قسمت کوچکی از آن بیرون از آب می ماند. بنابراین هدف روان شناس در درجۀ نخست این خواهد بود که ماهیت پدیده های نا آگاه خواهد بود که ماهیت پدیده های نا آگاه را یابد. زیرا معتقد است که این پدیده ها پویایی خاصی دارند و اثر آنها بر رفتار انسان بیشتر و شدیدتر از این پدیده های آگاه است.
در تمام تاریخ مشاهده کرده ایم که روان شناسی مکتب های تنوع داشته و دارد و هر کدام دربارۀ ی رفتار و حالات روحی و روحی خاصی بحث کرده و نظریه های ناب خود را دارند.
مثلاً مکتب رفتار و سلوک Behavioriam عقیده داشت مطالعه ارتباطات عصبی از لحاظ علمی امکان پذیر نیست و باید اعمال قابل مشاهده را مورد وارسی قرار داد. واتسن تحقیقات پاولو دانشمند روسیه ای را مورد توجه قرار داد و معتقد شد که آموزش نتیجۀ بازتاب مشروط است.
در جای دیگر واتسن با آنچه ثورندایک دربارۀ آموزش نقل می کند تفاوت کردهد معذلک هر دو آموزش را امری اتوماتیک یا خود بخودی فرض می کنند و تکرار را شرط آموزش می دانند.
پس متوج شدیم که همۀ مکتب های روان شناسی روی یک بحث مشترک چنانچه تحقیق داشته باشند شاید در ظاهر عمارت وجودی آنها فرق کند و با مثال ساده تری نقل می کنم مثلاً چندین نفر با هم می خواهند مسافر تهران بزرگ باشند. هدف تهران بزرگ است . اما یکی با هواپیما ، یکی با ماشین شخصی، یکی با قطار، یکی با اسکانیا سفر می کند اما هدف همۀ آنها تهران بزرگ است در روان شناسی هم این طور می باشد همۀ مکتب ها می خواهند روی آموزش و حالات آن تحقیق کنند . نیجه این که بدست می آید شاید در کل یک چیز را نقل بکنند اما از طریق راهها مختلف و یاری از دانش های چندین بعدی و پس از ان اعلان نظریه و تئوری های خاصی مثلاً تئوری تنبیه و اجر ، تئوری بصیرت و یا مراحل تفکر کدام است؟
در این باره هم تئوری های زیادی امکان دارد باشد.
وقتی روان شناسی دربارۀ شخصیت صحبت می کند و نقل می کند:
شخصیت لغت از ویژگی هایی است که در یک طرح یا کل وحدت یافته و بوجود آمده است. این خصوصیات در رفتار فرد ظاهر می گردد و یا اینکه خصوصیات طرح رفتار فرد را تا حدی ثابت و قابل پیشگویی می سازد معذلک شخصیت فرد قابل تغییر و تکامل است.
در این بعد شاید نظریه های مختلفی باشد اما آنچه که اهمیتی دارد می خواهند شخصیت را تعریف کنند.
زیاد و کاهش داده شدن تراوش غده ها در رفتار افراد اثر دارد پاره ایی از محققان دربارۀ اثر این غدد مبالغه می کنند و فعالیت غدد را پایه و اساس افکار و احساسات می نهند.
و یا در جایی دیگر روان شناسی نقل می کند غدد نظم دهندۀ شخصیت افراد است.
روان شناس نقل می کند: چنانچه این غدد بیش از اندازه تراوش کنند فرد باهوش، زیرک، حساس ، لاغر، مسرور از لحاظ احساسی و سنجیده رشید، دارای چشمانی درخشنده، قیافۀ روشن ، دندانهای سفید رنگ، پوستی لطیف که گاهی اوقات مبتلا بی نظمی هایی در زمینۀ اعصاب و قلب می شود.
و اما چنانچه تراوش این غدد کمتر از حد معمولی باشد. فرد چاق، غول پیکر، کوتاه،بلغمی، خوش طینت و خونسرد می باشد. در زندگی کمتر مبتلا دغدغه می شود و اوقات را به لذت به سر می برد. رفتار او در بستگان و جامعه خوب است و از قبول مسئولیت جنگجو نمی زند . کاهش داده شدن غدۀ تیروئید سبب تنبلی نیز می شود.
بُعد شخصیت شناسی بسیار گسترده است. چنانچه به عنوان مثال بخواهیم خانم X را از نظر روان شناسی مثلاً روان شناسی، رنگ صورت ، رنگ پوست بدن ، رنگ چشم، رنگ انتخاب لباس، رنگ انتخابی کفش و …
روانشناسی بستگان، ارث، محیط، روانشناسی اخلاقی، بلغمی مزاج، شلغمی مزاج، روانشناسیتحصیلات، انتخاب رشته، روانشناسی انتخاب دوست، انتخاب شریک زندگی، روانشناسی روش صحبت کردن، طنین صدا و … بسیار بسیار گسترده است تنها درباره یک نفر ، روانشناسی سال میلاد، روانشناسی روز میلاد، روانشناسی ماه میلاد پس متوجه می شویم دانش روان شناسی و بحث دربارۀ آن بسیار بسیار گسترده است و چنانچه از این مسائل بگذریم جدید رسیدیم به نوع نگرش و تفکر روان شناسی نظریه های غربی و با روانشناسی اسلامی نیز بسیار تفاوت دارد و گاهی می شود گفت حتی مغایر با آن یا روان شناسی در ممالک اشتراکی و کمونیستی شرقی مغیر با روان شناسی سرمایه داری می باشد. پس متوجه می شویم که روانش ناسی به اعتقاد ایدئولوژی و نحوه تفکر روان شناس و اخلاق دینی او بستگی دارد.
در یک کلام کوتاه مغایرت را بیان می کنم.
اخلاق دینی با مجاهدت و هم آوردی خصمانه با شهوات شروع می شود تا انسان این شهوات و تمایلات را تحت اختیار و اطاعت خویش نهد. اخلاق دینی با تسلیم شدن درمقابل خواسته و تمایلات و اشباع آن شروع نمی شود بلکه لغت است از رهایی از بند اسیری عوامل از لذات و شهوات . اما
انسان مادی پویای آسایش و لذت آنی و جویای معادل های مادی شتابان و گذرا است زیرا او جهانِ دیگری را قبول ندارد و به دلیل همین ناباوری دنباله لحظه می پوید و چنگ به آن زود عبور می زند. لکن ? آن و لحظه? در هر نوردیده می شود و از برابر آدمی می گریزد و از دست قرار دادن و افسردگی خاطر را به دنبال دارد. چنین انسانی دائماً از لذت منزوی است و مدام غصه در گلو و ندامت و حسرت در دل دارد.
حالا داوری کنیم که چنانچه قرار باشد این دو مکتب اسلام و غرب جامعه شناس تحویل جامعه بدهند حاصل است رنج آنها چه می تواند باشد.
روان شناسی قرآن مجید
وقتی کسی مبتلا اندوه می شود یک جمع، ?ان لله ا… و اِنا علیه راجعون? یک جملۀ بسیار اعجاز گر و آرام قسمت، چنانچه مبتلا سختی و معضلات می شوی باید صبور باشی ? اِن الله مع الصابرین? چنانچه به مقام بزرگ و بلندی رسیدی ? یعطی من یشاء و یشاء من یعطی تعذ من یشاء و تزل من تشاء?یعنی همۀ چیزی که داریم از خداست.
روان شناسی پرورشی شاخه ای از دانش روان شناسی که هدف آن یاری به پرورشکاران در برخورد با مسائل پرورشی است. روان شناسی را که اغلب روان شناسان به عنوان علمی که رفتار و فرآیندهای ذهنی را مورد مطالعه می نهد تعریف کرده اند.
پرورش لغت است از جریانی مرتب و مداوم که هدف آن یاری به رشد جسمی ، شناختی ، روحی ، اخلاقی، اجتماعی یا به طور کلی رشد شخصیت پرورش یا بندگان در جهت کسب هنجارهای مورد قبول جامعه و نیز یاری به شکوفا شدن استعدادهای آنها است.
بنابراین تعریف یک نظام درست پرورشی هم فرد را در شکوفایی استعدادهای ذاتی اش یاری می کند و هم او را به عنوان یک شهوند سودمند و متعهد به ارزشهای جامعه ایی که به آن متعلق است می پروراند. که هدف عمدۀ مدارس ابتدائی، راهنمائی ، متوسطه ، دانشگاهها پروراندن اینگونه افراد است.
برخلاف پرورش و کارآموزی، آموزش نه یک نهاد است نه یک دوره.
آموزش به فعالیتهایی نقل می شود که در خدمت پرورش و کارآموزی قرار دارند.
معمولاً فعالیتهای را که معلم به تنهایی یا به یاری موادآموزشی به عمل می آورد آموزش می نامند. در هر مقطع از مقاطع تحصیلی که باشد.
روان شناسی پرورشس یکی از رشته های روان شناسی است که به مطالعۀ مسائل آموزش آموزشگاهی و آمزش توجه می کند و هدف آن پیدا کردن راهکارها و اصولی است که معلم را در آموزش موضوعات مختلف و معرفی و از بین بردن معضلات آموزش دانش آموزان یاری می کند.
نتیجه
روان شناسی علمی است بسیار پیچیده و توسعه یافته که از دیرباز همه انسانها را مورد اثر نهاده است و نوعی اشتیاق در دانستن این دانش در مردم ایجاد می کند. علمی که جواب همۀ سوالهای گنگ و مجهول آدمی را که مثل معما و مجهول و جواب هزاران به چه دلیل را می دهد وقتی در بحبوحۀ زندگی در پیچ و خم مشکلاتی که مثل غل و زنجیر دست و پای روح و روان را می گیرد و آدمی را به بن بست می رساند و تنها و روان شناسی می تواند آرام قسمت باشد و مثل دوستی همدم و همدل این دانش قادر می باشند هزاره گره را از گره های زندگی گشاید و مشکلاتی که مثل غول مخوف در زندگی رسوخ کرده بودند بسیار ساده و راحت برای پیوسته بروند. دانش روان شناسی علمی وسیع و گستردده و پر محتواست که به حالات روحی و روحی انسان که در ظاهر هیچ اثری از ان واضح نیست راحت پی ببرد و آنچه در ضمیر مستتر و نهان است صحبت گره گشاید و این دانش مکتب های زیادی تئوری های زیادی بینش های زیادی را در بر می گیرد متأسفانه هنوز این دانش مثل دانش پزشکی که به عنوان مثال کنار هر مطب پزشکی یک مطب روان شناسی هم باشد رواج نیافته است.
منابع
۱- چاپ و نشر، دفتر نشر فرهنگ اسلامی دکترحسن محمد شرقاوی نوشتن از دکتر سید محمدباقر حجتی-روان شناسی اسلامی
۲- دکتر علی شریعتمداری، روانشناسی تربیتی ، کانون انتشارات امیر کبیر، تهران بزرگ ۱۳۹۰
۳- دکتر حمزه گنجی، روان شناسی عمومی نشر ساوالان
نویسنده کلثوم روان بهر
متخصص ارشد ادبیات و زبان فارسی
کنفرانس جهانی تحقیق در مهندسی علوم و فناوری
